Một hợp đồng tưởng chừng hợp lệ vẫn có thể bị tòa án tuyên vô hiệu, khiến mọi cam kết trở nên vô giá trị. Hiểu rõ khi nào hợp đồng bị vô hiệu giúp bạn tránh ký những thỏa thuận không có hiệu lực và biết cách bảo vệ quyền lợi khi rơi vào tình huống này.
Vô hiệu do vi phạm điều cấm hoặc trái đạo đức xã hội
Hợp đồng có mục đích, nội dung vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội thì vô hiệu. Ví dụ hợp đồng mua bán hàng cấm, thỏa thuận thực hiện hành vi trái pháp luật. Loại vô hiệu này là tuyệt đối, không phụ thuộc ý chí các bên.
Vô hiệu do giả tạo
Khi các bên xác lập hợp đồng giả tạo để che giấu một giao dịch khác, hợp đồng giả tạo vô hiệu. Phổ biến là ký hợp đồng mua bán giá thấp để trốn thuế trong khi giá thực cao hơn, hoặc lập hợp đồng tặng cho để che giấu việc mua bán.
Vô hiệu do người xác lập không đủ năng lực
Hợp đồng do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực tự mình xác lập mà không thông qua người đại diện hợp pháp có thể bị vô hiệu. Đây là lý do cần kiểm tra tư cách của bên ký kết.
Vô hiệu do nhầm lẫn
Nếu một bên ký hợp đồng do nhầm lẫn về nội dung cơ bản khiến họ không đạt được mục đích giao dịch, họ có quyền yêu cầu tuyên vô hiệu. Tuy nhiên nhầm lẫn phải nghiêm trọng và không do lỗi cẩu thả của chính người nhầm.
Vô hiệu do lừa dối
Lừa dối là hành vi cố ý đưa thông tin sai để bên kia hiểu sai và ký kết. Bên bị lừa dối có quyền yêu cầu tòa tuyên vô hiệu. Ví dụ bán hàng giả mạo nguồn gốc, che giấu khiếm khuyết nghiêm trọng của tài sản.
Vô hiệu do bị đe dọa, ép buộc
Hợp đồng được ký do một bên bị đe dọa, cưỡng ép khiến phải giao kết trái ý chí thì vô hiệu. Sự đe dọa có thể nhằm vào tính mạng, sức khỏe, danh dự, tài sản của người ký hoặc người thân của họ.
Vô hiệu do không tuân thủ hình thức bắt buộc
Một số hợp đồng bắt buộc phải công chứng, chứng thực hoặc đăng ký. Nếu không tuân thủ, hợp đồng có thể vô hiệu, trừ trường hợp luật cho phép khắc phục khi các bên đã thực hiện phần lớn nghĩa vụ.
Hậu quả khi hợp đồng vô hiệu
Hợp đồng vô hiệu không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ từ thời điểm xác lập. Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường. Vì vậy hậu quả của vô hiệu đôi khi rất phức tạp khi tài sản đã chuyển qua nhiều người.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng vô hiệu một phần thì phần còn lại có hiệu lực không?
Nếu phần vô hiệu không ảnh hưởng đến các phần còn lại, những phần không vô hiệu vẫn có hiệu lực. Chỉ phần vi phạm bị loại bỏ, phần hợp pháp vẫn ràng buộc các bên.
Ai có quyền yêu cầu tuyên hợp đồng vô hiệu?
Bên có quyền lợi bị ảnh hưởng, người đại diện hợp pháp, hoặc các chủ thể luật định có thể yêu cầu tòa án tuyên vô hiệu. Một số trường hợp có thời hiệu yêu cầu, quá thời hạn sẽ mất quyền.
Đã nhận tiền theo hợp đồng vô hiệu có phải trả lại không?
Có. Khi hợp đồng vô hiệu, các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Nếu không hoàn trả được bằng hiện vật thì hoàn trả bằng tiền tương ứng.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác.