Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là gì?
Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là hai loại bảo hiểm bắt buộc mà nhà tuyển dụng phải đóng góp cho người lao động theo quy định của pháp luật lao động Việt Nam. Bảo hiểm xã hội bao gồm bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm hưu trí và tử tuất, giúp người lao động có bảo vệ khi gặp rủi ro trong quá trình làm việc hoặc khi nghỉ hưu. Bảo hiểm y tế giúp người lao động tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe với chi phí được hỗ trợ, bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe cơ bản.
Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và các quy định mới nhất năm 2026, mọi người lao động làm việc tại các doanh nghiệp, tổ chức, cơ sở kinh doanh tại Việt Nam đều phải được tham gia bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế bắt buộc từ ngày đầu tiên làm việc.
Mức đóng góp bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế năm 2026
Mức đóng góp bảo hiểm xã hội bao gồm: bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (0,5% - 1% mức lương), bảo hiểm thất nghiệp (1% mức lương từ cả người lao động và nhà tuyển dụng), bảo hiểm hưu trí và tử tuất (8% từ người lao động, 16% từ nhà tuyển dụng). Mức đóng góp bảo hiểm y tế là 3% từ người lao động và 3% từ nhà tuyển dụng, tính trên mức lương cơ sở hoặc thỏa thuận.
Nhà tuyển dụng có trách nhiệm nộp đủ, đúng hạn các khoản bảo hiểm theo quy định. Nếu không nộp đúng hạn hoặc không nộp đủ, nhà tuyển dụng phải chịu các khoản phạt hành chính và có thể bị yêu cầu bồi thường cho người lao động.
Quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội
Người lao động tham gia bảo hiểm xã hội có quyền hưởng các chế độ: trợ cấp hưu trí khi đủ điều kiện về tuổi và thời gian đóng góp, trợ cấp tử tuất cho gia đình khi người lao động mất, trợ cấp tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp khi gặp sự cố, trợ cấp thất nghiệp khi mất việc làm không lỗi của mình. Để hưởng các chế độ này, người lao động phải đáp ứng các điều kiện quy định như: thời gian đóng góp tối thiểu, tham gia bảo hiểm liên tục hoặc có những khoảng thời gian gián đoạn được công nhận.
Ngoài ra, khi tham gia bảo hiểm y tế, người lao động có quyền sử dụng thẻ bảo hiểm y tế để khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế được hợp tác, được thanh toán một phần chi phí khám chữa bệnh từ quỹ bảo hiểm y tế.
Tranh chấp thường gặp liên quan đến bảo hiểm
Một trong những tranh chấp phổ biến là nhà tuyển dụng không đóng đủ hoặc không đóng kịp thời bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế cho người lao động. Điều này dẫn đến người lao động không được hưởng các quyền lợi khi cần thiết. Tranh chấp khác là sai lệch trong việc tính mức lương cơ sở để đóng bảo hiểm, đặc biệt đối với những người lao động có lương biến động hoặc làm thêm giờ.
Khi gặp tranh chấp, người lao động có thể khiếu nại đến cơ quan bảo hiểm xã hội, yêu cầu kiểm tra, xác định và yêu cầu bồi thường. Nếu không được giải quyết thỏa đáng, có thể nộp đơn khiếu nại lên tòa án hoặc sử dụng các biện pháp giải quyết tranh chấp lao động khác.
Những lưu ý quan trọng khi tham gia bảo hiểm
Người lao động cần kiểm tra thường xuyên thông tin cá nhân trong sổ bảo hiểm xã hội, đặc biệt là thời gian đóng góp và mức lương tính bảo hiểm để phát hiện và sửa chữa sai sót kịp thời. Cần giữ sổ bảo hiểm y tế an toàn và sử dụng đúng cách khi khám chữa bệnh. Khi thay đổi công việc hoặc nhà tuyển dụng, cần đảm bảo các khoản bảo hiểm được chuyển tiếp đúng quy định để không bị gián đoạn.
Nhà tuyển dụng cần lưu ý rằng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế là bắt buộc và không được thỏa thuận để giảm mức đóng góp. Việc không đóng bảo hiểm đủ sẽ dẫn đến xử phạt hành chính, bồi thường cho người lao động và ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp.